Het gevecht tussen experience en usability:

Al van sinds het begin van het web, zijn er drie krachten aan het werk die elk hun plaats opeisen online: design, technologie en usability.

In de beginjaren ging het vooral om technologie. Een website maken was het werk van programmeurs, en enkel zij hadden de mogelijkheden om zo iets complex in de lucht te houden. Die sites waren dan ook zeer 'geeky', zagen er naakt en moeilijk te gebruiken uit. Men was al blij dat alles werkte... De interface had iets van de command-line omgeving van bv. de eerste DOS.

Al gauw ontdekten de marketeers het web als een krachtig nieuw kanaal om hun boodschap uit te zenden. Ze lieten websites maken die vooral draaiden om het 'wow'-effect - zingende en dansende flash-interfaces die vooral een merk-experience moesten uitdragen. Vaak waren die sites opgevat als lineaire belevenissen, die je als bezoeker moest 'ondergaan'. Door de tijd werd interactiviteit toegevoegd (dat was immers mogelijk op het web), maar in essentie bleven het reclamespots waarbij de uitzender het tempo en de richting bepaalt. Het quintessentiële voorbeeld hiervan is de flash-intro.

Na verloop van tijd klonken er meer en meer stemmen die riepen om 'usability', om bruikbaarheid van websites en webapplicaties. Deze beweging wou een tegengewicht vormen voor de technologie-adepten (die enkel bezig waren met functionele vereisten) en de marketeers (die vooral bezig waren met de 'ervaring').

Persoonlijk* geloof ik dat een goede website zich bevindt op het kruispunt tussen technologie, design en usability: Deze drie polen moeten in evenwicht zijn met elkaar, en elk evenveel belang en aandacht krijgen. Maar vaak zie je een rechtstreeks conflict tussen design / experience ("we moeten een onverwachte en vernieuwende interface hebben!") en usability ("we moeten in onze interface zoveel mogelijk aan de reeds bestaande verwachtingen van de gebruiker voldoen").

Er tekenen zich de laatste tijd twee grote soorten websites af, op die waterscheidingslijn tussen experience en usability;

Ik noem de ene soort de 'marketing-websites', waar het vooral over merkervaring, branding en het verrassingseffect gaat. Deze worden meestal in campagne-omgevingen opgezet, waarbij de site vooral mikt op eenmalig gebruik, op een korte periode. De andere soort site is dan de 'content-website', waar het over interactie en transactie gaat. Vaak zijn dit sites die mikken op wederkerend bezoek en gebruik, met een langere levensduur. Er zijn verschillende subcategorieën denkbaar, zoals de community-site (web 2.0) of de e-commerce website (webshop).

Hoewel ze vaak hetzelfde doel hebben, namelijk de bezoeker overtuigen op één of andere manier, gebruiken ze totaal andere middelen om dat doel te bereiken. Bijvoorbeeld, zoals hierboven vermeldt, wil de ene vooral verrassen, en de andere vooral consistentie en herkenning uitstralen.

Dit is een vraag waar ik de laatste tijd mee worstel: is het mogelijk om experience en usability met elkaar te verzoenen? Zijn die niet inherent tegengesteld aan elkaar?

Webdesign en zijn -bilities:

De huidige kredietcrisis legt een fenomeen bloot dat me al een hele tijd bezig houdt. Waar momenteel veel over te doen is: beveiliging, controle, risicobeheer.

Banken die het door de jaren heen voorzichtig en als een goede huisvader gespeeld heeft, was bezig met het bewaken van een goede kapitaalsbasis, selectief omgaan met kredieten, inbouwen van veiligheidsmarges. In de tijden van ongebreidelde groei was dat voor hen een competitief nadeel: Banken hadden meer kosten en overhead om die veiligheden in te bouwen, en miste bepaalde opportuniteiten uit voorzichtigheid. Maar nu pas, in moeilijke momenten, blijkt dat banken niet op eigen houtje en relatief ongeschonden die kredietcrisis kan doorstaan. Feit is wel dat de ingebouwde veiligheden en controlemechanismen zich nu dubbel en dik terug betalen.

Het is menselijk om, na een lange tijd van alleen maar goed nieuws, de slechte momenten te vergeten en de beveiligingen te negeren. Net zoals je na twintig jaar van dure brandverzekeringspremies betalen zonder brand, begint te denken dat die premies eigenlijk verspilling zijn. Maar dat zijn ze niet. Ze zijn een essentiëel onderdeel van een degelijke en doordachte strategie. Ook in webdesign geldt dat. Twee offertes of twee websites kunnen er aan de oppervlakte hetzelfde uit zien. Maar bij de ene is er enkel nagedacht over hoe de site er uit ziet, bij de andere is er ook tijd en energie gekropen in extra zaken. Dit definieer ik als de veiligheden in webdesign, de '-bilities': accessibility: is de website toegankelijk op verschillende platformen (PC/Mac/Linux) en op verschillende browsers (IE/Firefox/Opera)? Is de website toegankelijk op mobiele toestellen als de iPhone? (Je zou dit ook kunnen beschrijven als compatibility). Is de website toegankelijk voor mensen met een functiebeperking (Anysurfer)?

Scalability: wat als de website plots veel bezoekers en trafiek trekt - blijft hij dan rechtstaan? Of bezwijkt hij onder pieken? M.a.w. is er nagedacht over schaalbaarheid en optimalisatie?

Sustainability: is de website voorzien op uitbreidingen en aanpassingen? Als er een nieuwe layout moet komen, kan dat dan zonder aan de data of programmatie te veranderen? En als er nieuwe functionaliteit moet bijgebouwd worden, kan dat dan zonder de site volledig from scratch te moeten herbouwen?

Usability: de website ziet er dan wel fantastisch uit, maar vinden bezoekers intuïtief hun weg, en bereiken ze zonder frustatie het doel dat ze moeten bereiken?

Findability: duikt de website op in de zoekmachines (SEO of zoekmachine optimalisatie)? En op de site zelf, vinden bezoekers daar alles wat ze moeten vinden, is er geïnvesteerd in een degelijke informatie architectuur?

Measureability: zijn er in de site genoeg mogelijkheden ingebouwd om te meten of de doelen bereikt worden? Is er nagedacht over conversie architectuur?

Reliability: heeft de website een voldoende uptime, is er een degelijke SLA met de hoster? Is er voldoende nagedacht over security en beveiliging tegen hackers?

Sta me toe om hier opnieuw een lans te breken voor de kleine webbureau's (tussen de zelfstandigen en de grote webfabrieken in). M.i. kunnen veel van de kleine zelfstandigen de meeste -bilities niet waarmaken, omdat ze toch wel enige investering en verschillende soorten expertises vragen. Ervaring leert me ook dat bij de grotere webbureau's die -bilities er ook vaak bij inschieten - aangezien hun grotere overhead hen dwingt om te focussen op productie en rendabiliteit.

Aandacht voor die -bilities is wat het verschil maakt tussen een degelijk webbureau en anderen. Het is alleszins iets waar we hier bij CFI web op elk moment van wakker liggen.

2 Februari 2009: *Chris Cornelissen - CFI web Internetdiensten - lees meer nieuws op CFI web News

In principe is bovenstaande informatie niet auteursrechtelijk beschermd, tenzij het auteursrecht uitdrukkelijk is voorbehouden - informatie -

©